تحصیل در رشته علوم کامپیوتر در کانادا؟ تحقیقات نشان می‌دهد استخدام فارغ‌التحصیلان جدید حوزه فناوری دشوارتر شده است

شواهد جدید از مرکز آمار کانادا، در مطالعه ۲۸ ژانویه ۲۰۲۶ با عنوان «روندهای اشتغال کانادا در عصر هوش مصنوعی مولد» توسط تحسین مهدی و مارک فرنته، نتایج بازار کار را از نوامبر ۲۰۲۲ تا دسامبر ۲۰۲۵ ردیابی می کند. این تحقیق نشان می دهد که اشتغال به طور کلی در تمامی مشاغل، صرف نظر از میزان مواجهه با هوش مصنوعی، رشد داشته است؛ اما این رشد برای کارگران جوان تر و با تحصیلات کمتر ضعیف تر بوده و بیشترین فشار در مسیرهای ورود به بازار کار (Entry-level) مشاهده می شود. مشاغل متمرکز بر کدنویسی در مجموع رشد کردند، با این حال، سود حاصل از این رشد در میان کارگران ۳۰ تا ۴۹ ساله متمرکز بود، در حالی که وضعیت اشتغال متخصصان کدنویسی جوان تر از ۳۰ سال ثابت ماند. برای مهاجرانی که قصد تحصیل و سپس کار دارند، به ویژه متقاضیان اجازه تحصیل (Study Permit) که هدفشان اشتغال پس از فارغ التحصیلی است، این یافته ها به محیط استخدامی رقابتی تری برای نیروهای تازه کار اشاره دارد که تحت تأثیر پذیرش هوش مصنوعی مولد و سایر نیروهای اقتصادی همپوشان شکل گرفته است.

لازم به ذکر است که اجازه تحصیل (Study Permit) مدرکی است که به اتباع خارجی اجازه می دهد در موسسات آموزشی منتخب (DLI) در کانادا تحصیل کنند؛ این برنامه عمدتاً دانشجویانی را هدف قرار می دهد که قصد دارند دانش و مهارت های خود را در یک محیط بین المللی ارتقا داده و پایه ای برای آینده حرفه ای خود در کانادا بسازند.

آنچه روندهای شغلی عصر هوش مصنوعی برای دانشجویان بین المللی و تازه واردان به همراه دارد

این تحقیق مشاغل را با استفاده از شاخص مواجهه با هوش مصنوعی تعدیل شده با مکمل گرایی، به گروه های زیر تقسیم می کند:

• مواجهه بالا و مکمل گرایی پایین (HELC)، جایی که وظایف ممکن است به راحتی با هوش مصنوعی جایگزین شوند.
• مواجهه بالا و مکمل گرایی بالا (HEHC)، جایی که هوش مصنوعی بیشتر احتمال دارد به کارگران کمک کند تا اینکه جایگزین آن ها شود.
• مواجهه پایین (LE)، جایی که وظایف کمتر در معرض هوش مصنوعی هستند اما همچنان ممکن است با فشارهای اتوماسیون روبرو شوند.

از نوامبر ۲۰۲۲ تا دسامبر ۲۰۲۵، اشتغال در هر سه گروه افزایش یافت. در مشاغل HELC، اشتغال برای مردان در دسامبر ۲۰۲۵ حدود ۱۰٪ و برای زنان حدود ۵٪ بالاتر از نوامبر ۲۰۲۲ بود. نکته مهم این است که تفاوت های رشد در میان گروه ها از نظر آماری معنی دار نبود، که نشان می دهد هنوز فروپاشی گسترده ای در مشاغل در معرض هوش مصنوعی رخ نداده است.

با این حال، الگوهای سنی برای مهاجران اهمیت زیادی دارد، زیرا دانشجویان بین المللی و مقیمان دائم جدید در گروه های سنی جوان تر حضور پررنگی دارند. کارکنان ۱۵ تا ۲۹ ساله در دسامبر ۲۰۲۵ حدود ۵٪ رشد اشتغال نسبت به نوامبر ۲۰۲۲ داشتند، در حالی که کارکنان ۳۰ تا ۴۹ ساله حدود ۱۰٪ رشد را تجربه کردند. رشد جمعیت از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ برای این گروه ها مشابه بود (۹٪ برای سنین ۱۵ تا ۲۹ سال و ۱۱٪ برای سنین ۳۰ تا ۴۹ سال)، بنابراین نتایج ضعیف تر برای جوانان صرفاً به دلیل افزایش تعداد آن ها نیست.

شکاف های تحصیلی نیز برای برنامه ریزی اجازه تحصیل مرتبط هستند. کارگران دارای مدرک لیسانس یا بالاتر شاهد افزایش شغل ۱۰٪ تا ۲۰٪ از نوامبر ۲۰۲۲ تا دسامبر ۲۰۲۵ در تمامی گروه ها بودند. در مقابل، برای کارگران با تحصیلات دبیرستان یا کمتر، یا دارای مدارک پس از ثانویه کمتر از لیسانس، رشد ناچیزی مشاهده شد. برای بسیاری از متقاضیان اجازه تحصیل، این موضوع بر استراتژی انتخاب برنامه هایی تأکید دارد که به نتایج مدارک تحصیلی قوی تر و همسویی شفاف تر با بازار کار منجر می شوند، نه مدارک کوتاه مدتی که ممکن است در بازار رقابتی ورود به کار عملکرد خوبی نداشته باشند.

اندازه کارفرما سیگنال دیگری است. از نوامبر ۲۰۲۲ تا دسامبر ۲۰۲۵، اشتغال در مجموعه های بزرگ با بیش از ۵۰۰ کارگر تقریباً ۳۰٪ رشد کرد، در حالی که مجموعه های کوچک تر رشد کمی نشان دادند. این موضوع اهمیت دارد زیرا فارغ التحصیلان بین المللی اغلب برای اولین تجربه کاری کانادایی خود، به ویژه در خارج از مراکز اصلی، به کارفرمایان کوچک و متوسط متکی هستند. وقتی استخدام در شرکت های کوچک متوقف شود، رقابت افزایش یافته و جستجوی کار طولانی تر می شود.

مشاغل کدنویسی همچنان رشد کردند، اما گلوگاه اصلی در رده سنی زیر ۳۰ سال است

مشاغل متمرکز بر کدنویسی از نوامبر ۲۰۲۲ تا دسامبر ۲۰۲۵ تقریباً ۱۵٪ رشد کردند، در حالی که این رقم برای سایر مشاغل حدود ۵٪ بود. جزئیات مهم تر این است که چه کسانی از این رشد بهره مند شدند.

تا دسامبر ۲۰۲۵، اشتغال در میان کارگران ۱۵ تا ۲۹ ساله در مشاغل کدنویسی تقریباً مشابه نوامبر ۲۰۲۲ بود، در حالی که اشتغال برای افراد ۳۰ تا ۴۹ ساله در همین حوزه تقریباً ۳۰٪ افزایش یافت. در اواخر سال ۲۰۲۴، این واگرایی از نظر آماری معنی دار شد.

داده های مربوط به فرصت های شغلی (Vacancies) نیز همین داستان را تأیید می کنند. فرصت های شغلی در سه ماهه دوم سال ۲۰۲۲ به نزدیک ۱,۰۰۰,۰۰۰ رسید و سپس با فروکش کردن موج پس از پاندمی کاهش یافت. از سه ماهه چهارم ۲۰۲۲ تا سه ماهه سوم ۲۰۲۵، فرصت های شغلی در مشاغل HELC و LE تقریباً ۵۰٪ و در مشاغل HEHC حدود ۳۰٪ کاهش یافت.

برای مشاغل متمرکز بر کدنویسی، بخش نیروهای تازه کار بیشترین کاهش را داشت. تا سه ماهه سوم ۲۰۲۵:

o فرصت های شغلی کدنویسی که به ۳ سال سابقه کار یا کمتر نیاز داشتند، حدود ۶۰٪ کاهش یافت.
o فرصت های شغلی کدنویسی که به تجربه بیشتری نیاز داشتند، حدود ۳۰٪ کاهش یافت.
o در سایر مشاغل، فرصت های شغلی برای افراد با ۳ سال سابقه یا کمتر حدود ۴۵٪ کاهش داشت.

این الگو ثابت نمی کند که هوش مصنوعی تنها علت است. با این حال، از دیدگاه برنامه ریزی مهاجرتی، تأثیر آن عملی و فوری است: آگهی های کمتر برای نیروهای تازه کار می تواند به معنای جستجوی کار طولانی تر پس از فارغ التحصیلی باشد، که ریسک را برای کسانی که سعی در رسیدن به اهداف تجربه کاری برای مسیرهای اقامت دائم (Permanent Residence) دارند، افزایش می دهد.

مسیرهای اقامت دائم مانند کلاس تجربه کانادایی (CEC) یا برنامه های استانی (PNP)، متخصصان ماهری را هدف قرار می دهند که دارای تجربه کاری در کانادا هستند؛ کاهش فرصت های شغلی جونیور، ورود به این مسیرها را برای فارغ التحصیلان جدید دشوارتر می کند.

برنامه ریزی برای اجازه تحصیل در بازار کار فشرده تر

در بازاری که استخدام نیروهای تازه کار دشوارتر شده است، اعتبار یک پرونده مهاجرتی به نشان دادن گام های واقع بینانه برای اشتغال پذیری بستگی دارد. مجوز کار پس از فارغ التحصیلی (PGWP) که به دانشجویان واجد شرایط اجازه می دهد تا حداکثر سه سال پس از اتمام تحصیل در کانادا کار کنند، اکنون بیش از هر زمان دیگری نیازمند انتخاب رشته های هوشمندانه است تا فرد بتواند در مهلت مقرر شغل مناسبی پیدا کند.

عناصر اصلی اجازه تحصیل که اغلب در یک پرونده بخوبی آماده شده انتظار می رود، شامل موارد زیر است:

• نامه تاییدیه استانی (PAL) یا نامه تاییدیه قلمرو (TAL) برای سطوح تحصیلی خاص. نامه تاییدیه استانی (PAL) مدرکی است که تایید می کند متقاضی تحت سهمیه تعیین شده توسط استان برای پذیرش دانشجوی بین المللی قرار دارد و عمدتاً متقاضیان مقاطع کالج و کارشناسی را هدف قرار می دهد.
• گواهی پذیرش از یک موسسه آموزشی منتخب (DLI).
• اثبات تمکن مالی برای شهریه و هزینه های زندگی.
• یک برنامه تحصیلی (Study Plan) که پیشینه قبلی، برنامه انتخاب شده و نتایج شغلی را به هم مرتبط می کند.
• شواهدی از وابستگی ها به کشور مبدأ و یک مسیر منطقی پس از تحصیل.
• مدارک پشتیبان مانند هویت، سابقه سفر و در صورت نیاز، معاینات پزشکی و بیومتریک.

متقاضیان همچنین باید مسیر آموزشی خود را طوری طراحی کنند که اصطکاک در بدو ورود به بازار کار کاهش یابد. گام های عملی شامل اولویت بندی برنامه هایی با یادگیری یکپارچه با کار (مانند Co-op)، ساختن پورتفولیو در مراحل اولیه و انتخاب تخصص هایی است که به جای جایگزینی، مکمل هوش مصنوعی باشند.

داده های کیفیت شغل نیز برای انتظارات بلندمدت اهمیت دارد. در سال ۲۰۲۵، میانگین دستمزد ساعتی برای مشاغل HEHC حدود ۴۸.۵۰ دلار و برای مشاغل کدنویسی ۵۴.۴۰ دلار بود. این نتایج بسیار قوی هستند، اما باعث جذب داوطلبان بیشتری از جمله کارگران باسابقه می شوند که سطح رقابت را برای فارغ التحصیلان جدید بالا می برد.

مشکلات فعلی شامل رقابت بالاتر برای نقش های فناوری جونیور، کاهش آگهی های استخدامی با سابقه کار کم، نرخ های پذیرش سخت گیرانه تر و سقف های پذیرش مهاجر است. به همین دلیل است که بسیاری از استراتژی های تحصیلی و کاری اکنون به انتخاب دقیق تر برنامه، مستندات قوی تر و آماده سازی شغلی زودهنگام نیاز دارند که اغلب با مشاوره و نمایندگی حرفه ای توسط یک مشاور مهاجرت پشتیبانی می شود.